Przedmiot praw autorskich

Opublikowano Sep 12, 2018 przez Damian Dejewski


Wraz z powszechną globalizacją środków masowego przekazu, coraz częściej słyszeć można o prawach autorskich oraz ich naruszeniach. Informacje na ten temat docierają prawie tak często jak pytanie – czego właściwie te prawa autorskie dotyczą? Śpieszę z odpowiedzią.

Dla przedmiotowego zagadnienia podstawowym aktem prawnym jest ustawa z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej „ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych”). Zgodnie z jej treścią przedmiotem prawa autorskiego jest "utwór". Używając tego wyrazu ustawodawca miał jednak na myśli jego szersze rozumienie, niż powszechnie przyjęte, najczęściej obejmujące kompozycję muzyczną. Utworem wedle wskazanej ustawy jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.

Przedmiotem prawa autorskiego są w szczególności utwory:

  1. wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe);

  2. plastyczne;

  3. fotograficzne;

  4. lutnicze;

  5. wzornictwa przemysłowego;

  6. architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne;

  7. muzyczne i słowno-muzyczne;

  8. sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne;

  9. audiowizualne (w tym filmowe).

Ochrona powstaje niezależnie od spełnienia jakichkolwiek formalności, obejmując jednak wyłącznie sposób wyrażenia.

Przedmiotem prawa autorskiego mogą być także formy, które na pierwszy rzut oka nie wydają się podlegać ochronie, m. in. tłumaczenia, przeróbki czy adaptacje cudzych utworów. W celu rozporządzania i korzystania z nich oczywiście wymagane jest zezwolenie twórcy utworu pierwotnego, chyba że autorskie prawa majątkowe wygasły. Zastrzeżenie te nie dotyczy jednak utworów stworzonych w wyniku inspiracji – podlegają one ochronie prawnej zupełnie niezależnie.

Także zbiory, antologie, wybory czy bazy danych (spełniające cechy utworu) są przedmiotem prawa autorskiego, jeśli zastosowany w ich treści dobór, układ lub zestawienie ma twórczy charakter. Warto podkreślić, iż nie powoduje to jednak uszczerbku dla samoistnych praw do wykorzystanych w nich poszczególnych utworów.

Zakres ochrony praw autorskich jest szeroki, jednak nie wszystkie dzieła są nim objęte. Wyłączone spod takiego zabezpieczenia są:

  1. odkrycia;

  2. idee;

  3. procedury;

  4. metody i zasady działania;

  5. koncepcje matematyczne;

  6. akty normatywne lub ich urzędowe projekty;

  7. urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole;

  8. opublikowane opisy patentowe lub ochronne;

  9. proste informacje prasowe.

Polskie prawo nie znajduje zastosowania w każdym przypadku, albowiem znajduje zastosowanie jedynie wobec utworów:

  1. których twórca lub współtwórca jest obywatelem polskim bądź państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym;

  2. które zostały opublikowane po raz pierwszy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo równocześnie na tym terytorium i za granicą;

  3. które zostały opublikowane po raz pierwszy w języku polskim;

  4. które są chronione na podstawie umów międzynarodowych, w zakresie, w jakim ich ochrona wynika z tych umów.

 

Jeżeli przynajmniej jedno z wyżej wskazanych kryteriów jest spełnione, można skorzystać z ochrony wynikającej z zapisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

W razie sytuacji, gdy umowy międzynarodowe, których Rzeczpospolita Polska jest stroną, przewidują szerszą od przewidzianej w treści ustawy ochronę utworów wskazanych w punktach 2, 3 i 4, stosuje się korzystniejsze postanowienia.

Ochrona praw autorskich w dzisiejszych czasach jest kluczową kwestią dla większości twórców. Za pośrednictwem tej instytucji prawnej są oni w stanie zabezpieczać swoje prawa i strzec prac. Jestem przekonana, że po lekturze niniejszego tekstu dużo trafniej (o ile nie bezbłędnie) będą Państwo w stanie określić, co właściwie zabezpieczają prawa autorskie. Jeśli chcą Państwo dowiedzieć się, komu przysługują, zachęcam do lektury kolejnego artykułu.

 

*Tekst opracowany na podstawie ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U.2017.880 t.j.).